Code 95 vrijstellingen 2026: de complete checklist van uitzonderingen

Code 95 is in Nederland verplicht voor beroepschauffeurs met rijbewijs C, CE, D of DE. Maar de wet kent een aantal duidelijke uitzonderingen: situaties waarin je vrijgesteld bent van de nascholingsplicht van 35 uur per 5 jaar. In dit artikel zetten we alle officiële Code 95 vrijstellingen voor 2026 op een rij, gebaseerd op de richtlijnen van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en het CBR.

1. Voertuigen voor defensie, politie, brandweer en burgerbescherming. Bestuurders van voertuigen die worden ingezet door of onder controle staan van defensie, politie, brandweer en hulpdiensten zijn vrijgesteld van Code 95. De vrijstelling geldt zolang het vervoer plaatsvindt in het kader van de taken van deze diensten. Een brandweerchauffeur die een tankautospuit bestuurt heeft dus geen Code 95 nodig; rijdt diezelfde persoon commercieel voor een ander bedrijf, dan wél.

2. Voertuigen die worden getest of beproefd. Voertuigen die worden ingezet voor technische ontwikkeling, reparatie, onderhoud of beproeving zijn vrijgesteld. Ook nieuwe of omgebouwde voertuigen die nog niet in gebruik zijn genomen vallen onder deze uitzondering. Dit is vooral relevant voor monteurs, dealers en testchauffeurs.

3. Voertuigen in noodsituaties of voor reddingsoperaties. Wordt een voertuig ingezet bij een noodsituatie of reddingsactie? Dan geldt op dat moment geen Code 95-verplichting. Denk aan calamiteitenvervoer, evacuaties of acute hulpverlening.

4. Voertuigen die les of examens dienen. Voertuigen die worden gebruikt tijdens rijlessen en rijexamens voor het behalen van een rijbewijs of vakbekwaamheidsdiploma zijn vrijgesteld. Een rij-instructeur die opleidt voor rijbewijs C of D heeft tijdens die lessen géén Code 95 nodig, mits hij geen ander beroepsmatig vervoer uitvoert.

5. Voertuigen voor niet-commercieel vervoer van personen of goederen voor privégebruik. Rijd je puur privé met je vrachtwagen of bus — bijvoorbeeld een oldtimer-touringcar of een eigen camper-omgebouwde vrachtwagen — dan geldt Code 95 niet. Zodra er een commercieel doel of beloning bij komt kijken, vervalt deze vrijstelling.

6. Voertuigen waarmee materiaal of materieel wordt vervoerd dat de chauffeur zelf gebruikt voor zijn werk. Dit is een veelgenoemde uitzondering. Een aannemer, hovenier of monteur die zijn eigen gereedschap en materiaal vervoert is vrijgesteld, op voorwaarde dat het besturen van het voertuig niet zijn hoofdactiviteit is. Het vervoer moet ondergeschikt zijn aan zijn eigenlijke beroep.

7. Voertuigen met een maximumsnelheid van 45 km/u. Voertuigen die qua constructie niet sneller kunnen dan 45 km/u (zoals bepaalde landbouwvoertuigen of werkmaterieel) vallen buiten de Code 95-verplichting.

8. Voertuigen voor landbouw, tuinbouw, bosbouw, veeteelt of visserij. Bestuurders die deze voertuigen gebruiken binnen het kader van hun eigen agrarische of visserijbedrijf en alleen goederen voor dat bedrijf vervoeren, zijn vrijgesteld — mits het besturen niet hun hoofdactiviteit is.

9. Incidenteel vervoer in het algemeen belang. Voertuigen die slechts incidenteel worden gebruikt voor het algemeen belang, zonder dat het besturen van het voertuig het hoofdberoep van de bestuurder is, kunnen onder deze vrijstelling vallen. Denk aan vrijwillige inzet voor maatschappelijke organisaties.

Twijfel je of jouw situatie onder een vrijstelling valt? Een verkeerde inschatting is duur: zonder geldig Code 95 riskeer je een boete tot € 4.500 én een vergelijkbare boete voor je werkgever. Controleer je situatie daarom altijd bij het CBR of bij een deskundige opleider voordat je beroepsmatig gaat rijden.

Val je niet onder een vrijstelling? Dan geldt de hoofdregel: elke 5 jaar 35 uur nascholing volgen en zorgen dat de uren correct in het CBR-register staan. Dit artikel gaat bewust alleen over de vraag wanneer Code 95 verplicht is en wanneer een vrijstelling mogelijk is.